Ćwiczenie – zwyczaje ogniskowe

Wymaganie do zaliczenia – młodzik potrafi: 

• zachować się w kręgu przy ognisku harcerskim.

Nie ma lepszego sposobu nauczenia młodych harcerzy jak powinni zachowywać się przy ognisku harcerskim, jak urządzenie takich ognisk (lub kominków) podczas zbiórek zastępu. Przy pierwszym takim ognisku, zastępowy może w formie krótkiej gawędy opowiedzieć im czym różni się ognisko harcerskie od ogniska w ogóle (np. takiego jakie pali się na wyjeździe z rodzicami). A różni się głownie tym, że obowiązują przy nim harcerskie zwyczaje. Nie jest ich wiele i można to chłopakom przestawić w formie pewnego kodeksu ogniskowego.

• Tylko wyznaczona osoba (osoby) przygotowują chrust i układają ognisko tak, aby rozpaliło się od jednej zapałki. Ona za to odpowiada.
• Ognisko powinno być możliwie małe, tak aby nie stwarzać zagrożenia pożarowego.
• Paliwem może być tylko materiał naturalny znajdujący się okolicy (najlepiej suche drewno) nigdy papiery, plastiki, guma, itp.
• Tylko wyznaczona osoba (osoby) rozpalają ognisko na znak dany przez prowadzącego.
• Podczas rozpalania wszyscy inni stoją w milczeniu w kręgu wokół stosu ogniskowego.
• Kiedy prowadzący uzna, że ognisko się rozpaliło na tyle, że już nie zagaśnie rozpoczyna obrzędową pieśń „Już rozpaliło się ognisko”. Która wszyscy inni powinni podchwycić.
• Wszyscy siadają w kręgu przy słowach „Siedliśmy wszyscy przy nim blisko, bo w całej Polsce siedzą tak”.
• Po tej pieśni prowadzący ognisko wyznacza strażnika ognia, który od tej pory przejmuje pełną opiekę na ogniem. Dba, żeby nie zagasł, żeby nie był zbyt duży ani zbyt mały.
• Strażnik musi pełnić swoją służbę w sposób dyskretny, tak aby nie rozpraszać niczyjej uwagi i nie zwracać jej na siebie (ma być niewidoczny) – na przykład: nie dorzuca do ognia, żeby nie wzniecać iskier, lecz delikatnie dokłada.
• Uczestnicy ogniska siedząc w kręgu
  • nie dokładają do ognia – ma do tego prawo tylko strażnik,
  • nie leżą,
  • nie rozmawiają, a głos zabierają tylko wtedy gdy zostanie im on udzielony,
  • nie jedzą ani nie usiłują podpiekać i gotować niczego na ogniu,
• Jeśli ktoś dołącza do kręgu podczas ogniska (po jego rozpaleniu) podchodzi do ognia i wkłada do niego małą zieloną gałązkę (najlepiej z jałowca), po czym zajmuje miejsce siedzące w kręgu.
• Prowadzący daje znak do zakończenia ogniska intonując pieśń zaczynającą się od słów „Już do powrotu głos trąbki wzywa”.
• Wszyscy wstają na słowa „wstaje wiara w ordynku szczęśliwa…” i stoją na swoim miejscu śpiewając dalej.
• Przy słowach „na zawsze łączą nas wspólne troski i radości życia” wszyscy wiążą krąg chwytając się w charakterystyczny sposób za ręce skrzyżowane na piersi (prawa na lewą).
• Na zakończenie prowadzący intonuje jedną z pieśni pożegnalnych „Bratnie słowo”, „Z ogniska już dogasa blask” lub „Idzie noc”.
• Po jej zakończeniu prowadzący żegna się ze wszystkimi hasłem „Czuwaj!”, na które wszyscy odpowiadają „Czuwaj!” ściskając sobie splecione w kręgu dłonie, po czym łańcuch rąk tworzący krąg zostaje rozczepiony.
• Za dogaszenie ogniska i ew. zamaskowanie miejsca po nim odpowiada strażnik ognia, któremu nie wolno odejść, dopóki tego nie wykona.

Podczas kolejnego ogniska (kominka) wystarczy już tylko korygować niewłaściwe zachowania chłopaków. Z czasem będzie ich coraz mniej, aż w końcu, zwyczaje te wejdą im w krew.