Ćwiczenie – budowa szałasu i spędzenie w nim nocy

Wymaganie do zaliczenia – wywiadowca potrafi:

zbudować prowizoryczne schronienie przed deszczem i wiatrem (np. szałas).

Poświęć jeden biwak zastępu na wykonanie istotnego i w odczuciu samych harcerzy bardzo ekscytującego ćwiczenia polegającego na zbudowaniu szałasu i spędzeniu w nim nocy. Wybierając czas na przeprowadzenie tego ćwiczenia sprawdź prognozę pogody. Nie organizuj takiego biwaku, gdy zapowiadane są burze i ulewne deszcze, bo zmienisz dobrze zapowiadającą się przygodę w koszmar. Harcerze uczą się budować sobie prowizoryczne schronienia, właśnie po to, aby w takich ekstremalnych warunkach nie stracić zdrowia i życia, ale ćwiczenie warto wykonać (zwłaszcza po raz pierwszy) w nieco bardziej sprzyjających warunkach. Nie muszą to być wcale całkowicie pogodne i ciepłe dni. To z kolej stawia pod znakiem zapytania sens budowania schronienia. Optymalna dla tego ćwiczenia jest prognoza zapowiadająca zmienną pogodę z możliwością przelotnych deszczów i z temperaturą w nocy powyżej 10°C.

Uprzedź harcerzy, że na biwak nie zabieracie karimat ani innych materacy, ale w zamian za to trzeba mieć coś porządnie nieprzemakalnego. Ty sam zabierz ze sobą na wszelki wypadek plastikową plandekę budowlaną o wymiarach ok. 4x5m albo dwie 2x3m (najlepiej kupić zieloną, przyda się przy wielu innych okazjach, a zakup takiej plandeki to wydatek zaledwie kilkudziesięciu złotych). Plandeki użyjecie tylko w ostateczności, gdyby zbudowany przez was szałas zaczął przeciekać podczas naprawdę ulewnego deszczu. Wtedy wystarczy go tylko przykryć i po sprawie.

W internecie można znaleźć wiele stron i filmów zawierających poradniki budowy szałasów. Jeśli sam nie masz z tym większego doświadczenia, przejrzyj kilka z nich i wybierz ten, który wyda ci się optymalny. Jeśli uznasz za stosowne, poleć harcerzom, aby przed wyjazdem też się z nim zapoznali. Wtedy praca pójdzie łatwiej, bo będą sobie wyobrażali efekt końcowy.

Na wykonanie porządnego szałasu dla całego zastępu powinno się przeznaczyć około 2-3 godzin, zakładając że wszyscy będą pracować przy budowie, a praca będzie dobrze zorganizowana.

Aby wykonanie tego ćwiczenia miało sens i było zgodne z Prawem Harcerskim konieczne jest zachowanie kilku warunków:

Nie wolno niszczyć żyjących drzew i roślin, w szczególności:
1. wycinać drzew i krzaków,
2. ścinać świeżych gałęzi,
3. zdejmować mchu ani w żaden inny sposób niszczyć żyjącego podszytu,
4. wycinać świeżej trzciny i sitowia.
Do zbudowania konstrukcji szałasu można używać jedynie linek i pasków znajdujących się na osobistym wyposażeniu harcerzy oraz przedmiotów naturalnych znajdujących się w najbliższej okolicy:
1. uschniętych już pni małych drzewek (leżących lub stojących),
2. suchych gałęzi (najlepiej leżących na ziemi).
Do wykonania poszycia szałasu chroniącego przed deszczem oraz posłania wewnątrz szałasu można wykorzystać jedynie martwe części drzew i roślin:
1. gałęzie ze świeżym igliwiem lub liśćmi pochodzące z przewróconych drzew, które wkrótce i tak uschną,
2. drobne uschnięte gałązki,
3. uschnięte liście zalegających na ziemi,
4. ściętą na łące trawę, którą należy zwrócić po rozebraniu szałasu,
5. suchą trzcinę, leżącą na brzegu jeziora.
Do wykonania szałasu można używać jedynie osobistego ekwipunku posiadanego przez harcerzy. Podczas ćwiczenia nie używamy żadnych narzędzi (np. pił i siekier) znajdujących się na wyposażeniu zastępu.

Harcerze powinni wiedzieć, że w sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia, wolno im używać absolutnie wszystkiego, co znajdzie się pod ręką, ale podczas wykonywania ćwiczenia należy trzymać się wymienionych wyżej zasad.

Dwa podstawowe typy konstrukcji szałasu, które można zbudować praktycznie w każdym lesie to

konstrukcja oparta na belce zawieszonej poziomo pomiędzy dwoma drzewami (namiot),
konstrukcja oparta na drągach ustawionych w kształcie stożka (wigwam).

Zbudujcie szałas według wybranego wcześniej projektu. A może traficie na okazję wykorzystania naturalnych udogodnień Jedną z takich okazji jest znalezienie dużego wykrotu, który łatwo jest przykryć dachem. Powstanie wtedy coś w rodzaju ziemianki, której nie trzeba kopać.

W każdym przypadku, niezależnie od wybranej konstrukcji, dach nie może być płaski. Pochyły dach pozwala tak wypleść i ułożyć jego poszycie, aby woda ściekała po nim na zewnątrz szałasu. Jest jedna generalna zasada, której zachowanie sprawia, że woda deszczowa rzeczywiście będzie ściekała po dachu, a nie przeciekała do wewnątrz. Materiał na pokrycie układa się na odpowiednio szczelnie wyplecionej konstrukcji dachu zaczynając od dołu i układając wyższe warstwy na zewnątrz tych, które znajdują się niżej. Wtedy wierzchnia warstwa poszycia zawsze zachodzi na tę pod spodem i woda ściekając na kolejne niższe warstwy odprowadzana jest poza obręb podstawy szałasu, gdzie znajduje się posłanie.

Posłanie zaś im będzie grubsze tym lepiej będzie izolować od zimna przenikającego z ziemi. Poza tym odpowiednio przygotowane potrafi zastąpić nawet bardzo miękki materac zapewniając duży komfort snu. Warto tego doświadczyć i to jest powód, dla którego na biwak nie zabiera się karimat.

Podsumowanie ćwiczenia. Nie ma lepszego podsumowania tego ćwiczenia jak wymiana wrażeń po nocy spędzonej pod szałasem. Sami się przekonacie co zostało zrobione dobrze a co można było zrobić lepiej.